امشب، پهنه زمان به اقیانوسی از نور پیوسته است که هر لحظهاش بوی ابدیت میدهد. شب بیستوسوم ماه مبارک رمضان نه یک ساعت خاص، که تمامیت یک فرصت قدسی است؛ قلهای رفیع که مؤمنان پس از ۱۹ پله تضرع و ۲۱ منزل استغاثه، اکنون بر فراز آن ایستادهاند تا در وزش نسیم رحمت، شاهد نزول فرشتگانی باشند که حامل نامههای سپید تقدیرند. در این دقایق نورانی که زمین به آسمان گره خورده و نجوای «العفو... العفو» از هر کوی و برزنی به گوش میرسد، گویی تمام کائنات در سکوتی لبریز از تمنا، منتظر امضای نهایی بر جریده سرنوشت هستند.
برای آنکه بدانیم در این شب یگانه، چگونه باید ظرف جان را زیر باران بیدریغ الهی گرفت و چرا این شب را «قلب ماه خدا» نامیدهاند، با آیتالله حسین گنجی اشتهاردی همکلام شدیم. وی با نگاهی عمیق ما را به سفری در اعماق حکمتهای پنهان این لیله مبارکه برد تا بدانیم در پس این بیداریهای شبانه، چه گنجینهای برای رستگاری انسان نهفته است.
رازی که در پرده ابهام ماند
آیتالله گنجی در ابتدا با اشاره به اهمیت شب قدر میگوید: خداوند متعال برخی از حقایق برتر را در میان پدیدهها پنهان کرده است تا بندگان همواره در حال تلاش و تکاپو باشند. همانگونه که رضای خود را در طاعات، غضبش را در گناهان و اولیای خود را در میان مردم پنهان کرده، شب قدر را نیز در میان شبهای ماه رمضان مستور نگه داشته است. آیتالله شیخ حسین تهرانی(ره) در تبیین این راز میفرمودند اشیای ارزشمند را اگر آشکارا بیان میکردند، قدردانی نمیکردیم. این ابهام، حکمتی الهی دارد تا مؤمنان، تمامی سه شب نوزدهم، بیست و یکم و بیست و سوم را با تمام وجود احیا کنند و خود را در معرض فیض بیپایان این ساعات قرار دهند. اگر خداوند یکی از این شبها را بهصراحت بیان میکرد، ممکن بود بسیاری تنها به همان یک شب بسنده کنند و از برکات دو شب دیگر محروم شوند.
وی اضافه میکند: این اجمال الهی، یک کلاس درس بزرگ برای تعالی روح است. تمرینی برای همیشه بیدار بودن و همیشه آماده بودن؛ گویی خداوند میخواهد بندگانش نه فقط در یک شب خاص، بلکه در تمام عمر، ظرفیت دریافت نور قدر را در خود پرورش دهند. این جستوجوگری در شبهای سهگانه، سبب میشود مؤمن با آمادگی روحی بیشتری به شب بیستوسوم برسد. درواقع، شب نوزدهم شب توبه، شب بیستویکم شب برنامهریزی و شب بیستوسوم شب نهایی کردن مقدرات است. این مخفی بودن، لطف خداست تا ما را به بهانه یافتن شب قدر، شبهای بیشتری در محضر خود نگه دارد و انس ما با خالق، عمیقتر و ریشهدارتر شود.
بیستوسوم؛ قله تجلیات قدسی و بیداری قلب
این کارشناس دینی با تأکید بر احیای هر سه شب قدر ادامه میدهد: روایات و اعمال واردشده، نشانگر جایگاه ویژه شب بیستوسوم است. در میان اهلبیت(ع) و بزرگان دین، این شب به عنوان محتملترین شب قدر شناخته شده است. خواندن سورههای دخان، روم و عنکبوت در این شب، تنها مجموعهای از دستورات عبادی خشک و بیروح نیست، بلکه هر یک رمزی از ارتباط این شب با نزول قرآن و تقدیر هستی است. آیات سوره دخان که میفرماید «إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِی لَیْلَةٍ مُبَارَکَةٍ» و سوره قدر که میگوید «إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ» گواهی میدهند این شب، حلقه اتصال زمین به ملکوت و زمان نزول دفعی کلام وحی بر قلب پیامبر اکرم(ص) است.
آیتالله گنجی خاطرنشان میکند: سیره عملی معصومین(ع) بهترین الگو برای ماست تا بدانیم امشب چقدر اهمیت دارد. حضرت زهرا(س) در شب بیستوسوم، تدابیر ویژهای میاندیشیدند تا هیچکس از برکات این شب محروم نماند. ایشان فرزندانشان را با بیدار نگه داشتن و حتی پاشیدن آب به صورتشان، برای درک این لحظات روحانی آماده میکردند و میفرمودند محروم کسی است که از خیر امشب محروم بماند. این رفتار حضرت، نشاندهنده آن است که شب قدر، صرفاً با بیداری فیزیکی درک نمیشود، بلکه نیازمند بیداری قلب و تلاش مضاعف برای رهایی از غفلت است. باید با تمام توان در برابر خواب غفلت ایستاد تا بتوان نسیم رحمت الهی را که در این شب میوزد، با تمام وجود حس کرد.
ولایت؛ تنها کلید گشایش درهای قدر
وی ادامه میدهد: یکی از ظریفترین نکاتی که در معارف ما وجود دارد، پیوند ناگسستنی قرآن، شب قدر و ولایت است. در روایات تأکید شده بسمالله الرحمن الرحیم تنها با ولایت امیرالمؤمنین(ع) قابل تفسیر است. باءِ بسمالله نماد استعانت از ولایت است؛ چراکه بدون تمسک به اهلبیت(ع)، عبادات رنگ حقیقت به خود نمیگیرند و به معراج نمیروند. آیتالله بهاءالدینی در تفسیر این باء فرمودهاند با ولایت علی(ع) میتوان به معراج بندگی رسید. در واقع، شب قدر بدون علی(ع) و فرزندانش، شبی است که خورشید حقیقت در آن طلوع نمیکند. ولایت، آن نوری است که مسیر بنده را در شبهای تاریک دنیا روشن میکند تا بتواند آدرس دقیق خدا را پیدا کند.
آیتالله گنجی تصریح میکند: باید بدانیم شب قدر، شب امام زمان(عج) است. براساس آیات سوره قدر، فرشتگان و روح در این شب نازل میشوند؛ اما بر چه کسی؟ آنها بر قلب نازنین حجت خدا در هر عصر نازل میشوند تا تقدیرات یکساله موجودات را به عرض ایشان برسانند. امشب، تمام پروندههای ما، تمام اشکها و لبخندهای سال آیندهمان، به دست امام زمان(عج) امضا میشود. لذا دعای اللهم کن لولیک در قنوت نمازهای این شب و در تمام لحظات آن، یک ضرورت است. این دعا یادآور آن است که تمام خیرات و برکات، از مجرای ولایت به بندگان میرسد. همانگونه که در زیارت جامعه کبیره آمده است: مَنْ أَرَادَ اللَّهَ بَدَأَ بِکُمْ؛ هرکه بخواهد به خدا برسد، باید از درگاه شما آغاز کند. بدون پیوند با امام، شب قدر تنها یک بیداری خستهکننده خواهد بود، اما با یاد او، تبدیل به نردبانی برای صعود به ملکوت میشود.
تقدیری برتر از هزار ماه بندگی
این استاد سطوح عالی حوزه با اشاره به تفسیر سوره قدر اظهار میکند: خداوند در قرآن میفرماید «لَیْلَةُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ» یعنی یک شب بیدار ماندن و نیایش کردن، از ۸۳سال عبادت بالاتر است. این فرصتی استثنایی برای کسانی است که حس میکنند عمرشان را از دست دادهاند و توشهای ندارند. شب قدر، شب جبران مافات است. شبی است برای کسب گنجینههای معنوی که ارزش آن وصفناپذیر است. اما این گنجینه تنها با تکیه بر عبادات صوری و لقلقه زبان بدست نمیآید، بلکه نیازمند پیوند عمیق با ولایت و درک جایگاه امامت در نظام هستی است. اگر خداوند شب قدر را در پرده ابهام قرار داده، شاید برای آن است که بدانیم همه شبها میتوانند قدر باشند، به شرطی که با چراغ ولایت، راه ملکوت را بگشاییم.
آیتالله گنجی بیان میکند: در شب بیستوسوم ماه رمضان، باید بیش از هر چیز به فکر اصلاح رابطه خود با ولی خدا باشیم. اگر امضای ایشان پای تقدیر ما باشد، حتی اگر سختی هم در پیش داشته باشیم، آن سختی برای ما رشدآفرین خواهد بود. شب قدر، شب بیدار شدن است، نه فقط بیدار ماندن. بیداری یعنی اینکه بفهمیم از کجا آمدهایم، در کجا هستیم و به کجا خواهیم رفت. این بیداری زمانی رخ میدهد که انسان خود را در محضر امام زمانش ببیند و بداند که نگاه مهربان امام، در این شب بیش از هر زمان دیگری به سوی شیعیان و محبان است. پس باید با توبه واقعی و نیت صادقانه، خود را لایق این نگاه کریمانه کنیم.
نظر شما